इरानमा बढ्दो तनावः अमेरिकी नागरिकहरूलाई तत्काल स्वदेश फर्किन चेतावनी

वासिङ्टन र तेहरानबीच बढ्दो तनाव र इरानभित्र चर्किएको सरकारविरोधी प्रदर्शनका बिच अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले आफ्ना नागरिकहरूका लागि लेभल ४ को गम्भीर ट्राभल एडभाइजरी (यात्रा चेतावनी) जारी गर्दै इरानमा रहेका सबै अमेरिकीहरूलाई तत्काल देश छोड्न निर्देशन दिएको छ ।

मन्त्रालयले इरानमा रहेका अमेरिकीहरूले स्वेच्छाचारी गिरफ्तारी, अपहरण र आतंकवादको गम्भीर जोखिम सामना गर्नुपर्ने भन्दै उपलब्ध भएसम्मका माध्यमबाट, विशेष गरी आर्मेनिया वा टर्कीको स्थलमार्ग हुँदै बाहिरिन आग्रह गरेको हो ।

इरानमा पछिल्लो समय आर्थिक संकट र राजनीतिक दमनका कारण देशव्यापी प्रदर्शनहरू चर्किएका छन् । गत डिसेम्बरको अन्त्यदेखि इरानी रियालको मूल्यमा आएको भारी गिरावट र इन्धनको मूल्यवृद्धिका विरुद्ध शुरु भएको यो आन्दोलन अहिले व्यवस्था परिवर्तनको मागमा परिणत भएको छ ।

मानव अधिकारवादी संस्थाहरू र समाचार एजेन्सीहरूका अनुसार इरानी सुरक्षा बलले प्रदर्शनकारीहरूमाथि कडा दमन गरिरहेको छ । जसमा अहिलेसम्म सयौंको मृत्यु भइसकेको छ भने हजारौंलाई हिरासतमा लिइएको छ ।

अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले इरानमा सञ्चार अवरुद्ध गरिएको र इन्टरनेटमा पूर्ण प्रतिबन्ध लगाइएका कारण त्यहाँ रहेका आफ्ना नागरिकहरूको सुरक्षा स्थितिको अनुगमन गर्न कठिन भएको जनाएको छ ।

क्षेत्रीय भू–राजनीतिक तनावले यस स्थितिलाई थप जटिल बनाएको छ । सन् २०२५ को मध्यतिर इजरायल र इरानबिच भएको १२ दिने संक्षिप्त तर भीषण युद्धका कारण इरानको सैन्य पूर्वाधार र हवाई सुरक्षा प्रणाली कमजोर बनेको रिपोर्टहरू सार्वजनिक भएका छन् ।

वर्तमान अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले यदि इरानी सरकारले आफ्ना नागरिकहरूको हत्या जारी राखेमा अमेरिकाले कडा सैन्य विकल्प अपनाउन सक्ने चेतावनी दिएको छ । ह्वाइट हाउसकी प्रेस सचिव क्यारोलिन लेभिटले कुटनीतिलाई प्राथमिकतामा राखिए पनि सैन्य हस्तक्षेपको सम्भावनालाई पूर्ण रूपमा नकार्न नसकिने बताएकी छिन् ।

अर्कोतर्फ, इरानी संसदका सभामुख मोहम्मद बाघर कालिबाफले यदि अमेरिकाले आक्रमण गरेमा यस क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी सैन्य अखडा र इजरायललाई वैध निशाना बनाइने भन्दै प्रतिवाद गरेका छन् । 

अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले यस विकसित घटनाक्रमप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेको छ । संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले इरानी अधिकारीहरूलाई अधिकतम संयम अपनाउन र नागरिकहरूको शान्तिपूर्ण प्रदर्शन गर्ने अधिकारको सम्मान गर्न अपील गरेका छन्।

इरानमा अमेरिकाको प्रत्यक्ष दूतावास नभएका कारण त्यहाँ रहेका अमेरिकीहरूको हित संरक्षण स्विजरल्याण्डको दूतावासले गर्दै आएको छ ।

यद्यपि, हालको संकटपूर्ण अवस्थामा कूटनीतिक सेवाहरू अत्यन्तै सीमित भएको र विशेष गरी दोहोरो नागरिकता भएका व्यक्तिहरूलाई इरानी कानुनले विदेशी संरक्षणको मान्यता नदिने भएकाले उनीहरू थप जोखिममा रहेको अमेरिकी अधिकारीहरूले उल्लेख गरेका छन्।

मध्यपूर्वमा शक्ति राष्ट्रहरूको यो टकराहट र इरानभित्रको आन्तरिक विद्रोहले यस क्षेत्रलाई पुनः एकपटक ठूलो अस्थिरताको भुमरीमा धकेल्ने खतरा बढाएको छ ।