इरानमाथिको आक्रमणले विश्वव्यापी तेल बजारमा कस्तो असर पार्न सक्छ ?

पेट्रोलियम निर्यातकर्ता देशहरूको संगठन (ओपेक) सदस्य इरानमाथि अमेरिका र इजरायलको संयुक्त आक्रमणले मध्य पूर्वमा तेल आपूर्तिमा ठूलो अवरोध आउने खतरा रहेको जनाइएको छ । यसले विश्वव्यापी आर्थिक मन्दी आउन सक्ने चेतावनी दिइएको छ ।

ओपेकको चौथो ठूलो तेल उत्पादक देश इरानले जनवरीमा प्रति दिन ३० लाख ब्यारेलभन्दा बढी तेल उत्पादन गरेको थियो । इस्लामिक गणतन्त्रले विश्वव्यापी तेल व्यापारको लागि विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण जलमार्ग, हर्मुजको जलडमरूमसँग तटवर्ती क्षेत्र रहेको सिएनबिसीले जनाएकाे छ ।

तेल बजारले लामो समयदेखि मध्य पूर्वमा तेल आपूर्ति अवरोधको जोखिमलाई बेवास्ता गर्दै आएको छ । व्यापारीहरूले बजारमा निम्त्याउने खतरालाई कम आँकलन गरिरहेको अमेरिकी पूर्व राष्ट्रपति जर्ज डब्लु बुशका पूर्व ह्वाइट हाउस ऊर्जा सल्लाहकार बब म्याकनालीले बताए ।

इरानले हर्मुजको जलडमरूलाई व्यावसायिक यातायातको लागि असुरक्षित बनाएर राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई डराउने प्रयास गर्न सक्ने उल्लेख गरिएको छ । जसले तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल १०० डलर भन्दा माथि बढाउन सक्ने म्याकनालीले बताए ।

तेहरानसँग खानी र छोटो दूरीको क्षेप्यास्त्रहरूको ठूलो भण्डार छ भन्ने बजारले नबुझ्ने भएकोले जलमार्गमा यातायातलाई गम्भीर रूपमा बाधा पु¥याउन सक्ने उनको आंकलन छ । ।

ऊर्जा परामर्श फर्म केप्लरको तथ्याङ्क अनुसार, २०२५ मा स्ट्रेटबाट प्रति दिन १ करोड ४० लाख ब्यारेलभन्दा बढी तेल बग्थ्यो, जुन विश्वको कुल समुद्री कच्चा तेल निर्यातको एक तिहाइ हो। ब्यारेलहरूको लगभग तीन चौथाई चीन, भारत, जापान र दक्षिण कोरियामा जाने गरेको थियो । विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र चीनले आफ्नो कच्चा तेल आयातको आधा स्ट्रेटबाट प्राप्त गर्छ ।

विश्वको अतिरिक्त तेल खाडी राज्यहरूबाट आउँछ भने बन्द भएमा स्ट्रेटबाट जान असमर्थ हुनेछ । जसले बजारबाट प्रभावकारी रूपमा यसलाई बन्द गरिन सक्ने उल्लेख गरिएको छ ।

विश्वको तरल प्राकृतिक ग्यास निर्यातको लगभग २०% पनि स्ट्रेटबाट जाने गरेको छ । जसमध्ये धेरैजसो कतारबाट जाने भएकोले यसलाई प्रतिस्थापन गर्न असमर्थ हुने जनाइएको छ ।

बजारलाई सन्तुलनमा राख्न माग घटाउने र आर्थिक मन्दीलाई ट्रिगर गर्न तेलको मूल्य पर्याप्त मात्रामा बढ्नुपर्ने विश्लेषले बताएका छन् ।

स्ट्रेटबाट जाने कच्चा तेलको सानो अंश मात्र पुनः निर्देशित गर्न सकिने जनाइएको छ । साउदीहरूसँग एउटा पाइपलाइनबाट पूर्वबाट लाल सागरको पश्चिमी तटमा फैलाउँछ । युएईसँग एउटा पाइपलाइन छ जुन होर्मुजको स्ट्रेटलाई बाइपास गर्दै ओमानको खाडीमा समाप्त हुन्छ ।

इरानले कतार, कुवेत, युएई र बहराइनमा रहेका अमेरिकी आधारहरूमा मिसाइल आक्रमण गरेको छ । यी आक्रमणहरूले होर्मुजको स्ट्रेट हुँदै हुने ट्राफिकलाई असर गर्न सक्छ ।