काठमाडौँ । चैत शुक्ल अष्टमीका दिनदेखि शुरु हुने काठमाडौंको ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्व बोकेको ‘सेतो मत्स्येन्द्रनाथको रथ यात्रा’ को तयारी अहिले उत्कर्षमा पुगेको छ ।
काठमाडौंको जमलस्थित तीनधारा पाठशाला अगाडि अहिले कालीगढ र स्थानीयहरूको सक्रियताले सहरको व्यस्त सडकमा एउटा छुट्टै धार्मिक रौनक थपेको छ ।
सेतो मत्स्येन्द्रनाथको रथ निर्माणमा आधुनिक मेसिनरीको सट्टा पूर्णरूपमा परम्परागत सीप र सामग्रीको प्रयोग गरिएको छ ।
करिब ३२ फिट अग्लो यो शिखर शैलीको रथ बनाउन प्रयोग गरिएका काठका ठुल्ठुला बिमहरू, बलिया लठ्ठाहरू र बाँसका भाटाहरूले हाम्रो पूर्खाको इन्जिनियरिङ क्षमताको झल्को दिन्छन् ।
कालिगढहरू कुनै सुरक्षा उपकरण बिना नै रथको माथिल्लो भागसम्म पुगेर डोरी (लठ्ठा) ले काठहरू बाँधिरहेका दृश्यहरू निकै लोभलाग्दा र शाहसिक देखिन्छन् ।
कला र संस्कृतिको बेजोड प्रदर्शनी रथको मुख्य आकर्षण, यसमा जडान गरिने स्वर्ण लेपन गरिएका धातुका पाताहरू र काठका बुट्टाहरू हुन् ।
तस्बिरहरूमा देख्न सकिन्छ कि रथका विभिन्न भागमा बुद्ध, लोकेश्वर र अन्य देवी–देवताका आकृतिहरू कुँदिएका धातुका पाताहरू जडान गर्न ठिक्क पारिएको छ । यी कलाकृतिहरूले नेवार समुदायको ऐतिहासिक धातु कला र धार्मिक आस्थालाई प्रतिविम्वित गर्छन् ।
रथका पाङ्ग्राहरूमा कोरिएका ‘आँखा’ हरू अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हुन् ।
ती पाङ्ग्राहरूलाई भैरवको प्रतीक मानिन्छ, जसले रथ यात्राका क्रममा कुनै अवरोध नआओस् भन्ने विश्वास व्यक्त गर्दछ । तस्बिरमा देखिएका चहकिला रातो र नीलो रङका आकृतिहरूले रथलाई जीवन्त बनाएका छन् ।
श्रम र श्रद्धाको सङ्गम रथ निर्माणको क्षेत्रमा देखिएका ज्येष्ठ नागरिकदेखि युवाहरूको उपस्थिति सम्मले यो केवल एउटा पर्व मात्र नभई पुस्तान्तरण हुँदै आएको संस्कृतिको धरोहर हो भन्ने पुष्टि गर्छ ।
कोही डोरीको थुप्रो मिलाउँदै छन्, कोही काठ ताछ्दै छन् त कोही धातुका सामग्रीहरूको अवस्था नियाल्दै छन् । हरेक व्यक्तिको अनुहारमा आफ्नो परम्परा जोगाउने दृढ संकल्प र मुस्कान देख्न सकिन्छ ।
जात्राको धार्मिक महत्व सेतो मत्स्येन्द्रनाथलाई वर्षा र सहकालका देवताका रूपमा पूजा गरिन्छ । जमलबाट शुरु हुने यो रथ यात्रा असन, हनुमानढोका, लगन हुँदै मत्स्येन्द्रबहाल पुगेर समापन हुन्छ ।
तस्बिरहरूमा कैद गरिएका डोरीका गुजुल्टा, धातुका बुट्टाहरू र ठडिएको रथको ढाँचाले के संकेत गर्छ भने अबको केही दिनमा काठमाडौंको सडकमा आस्थाको रथ गुुड्नेछ र हजारौं भक्तजनहरूले ‘लोकेश्वर’ को आशीर्वाद थाप्नेछन् ।
यो रथ यात्राले काठमाडौंको सांस्कृतिक पर्यटनलाई मात्र नभई समुदायबीचको आपसी एकता र सद्भावलाई पनि मजबुत बनाउँदै आएको छ ।
तस्बिरहरुः अनुप प्रधान/न्युज एजेन्सी नेपाल
प्रतिक्रिया दिनुहोस्