काठमाडौं । शरद ऋतुको आगमनसँगै काठमाडौं उपत्यकाका ऐतिहासिक तथा पौराणिक शक्तिपीठहरू बडादशैंको रौनकले सिँगारिएका छन्। नीलो र कञ्चन आकाश, बताससँगै हल्लिरहेका कासका फूल, मन्दिरका घण्ट र शंखध्वनिले उपत्यकामा दशैंको छुट्टै आध्यात्मिक माहोल सिर्जना गरेको छ।
बडादशैं तथा नवरात्रको अवसरमा घटस्थापनादेखि नै उपत्यकाका गल्ली र मन्दिर परिसरमा नवदुर्गा भवानीको आराधना भइरहेको छ। सयपत्री फूलको सुगन्ध, रातो अबिरको आभा र दियोको ज्योतिले शक्तिपीठहरूलाई थप आकर्षक बनाएको छ।
काठमाडौंको मुटु मानिने खुलामञ्च र टुँडिखेलको पूर्वी छेउमा अवस्थित भद्रकाली (लुमढी) मन्दिर दशैंका अवसरमा विशेष रूपमा सिँगारिएको छ। पहेँलो र रातो रङले पोतिएको अर्धगोलाकार प्रवेशद्वार, राता कपडाका चन्द्र–तोरण र अनगिन्ती घण्टीको शृङ्खलाले मन्दिरको शोभा बढाएका छन्।
मन्दिरमा विराजमान देवीको दर्शन गर्दै भक्तजनले श्रद्धापूर्वक शिर निहुराएर पूजा गरिरहेका छन्। हातमा पूजासामग्री र मनमा आस्था बोकेर आएका भक्तजनको व्यवस्थापनका लागि बिहानैदेखि सुरक्षाकर्मी र स्वयंसेवक खटिएका छन्। पुजारीहरू रातो अबिर र अक्षता चढाउँदै पूजाआराधनामा व्यस्त छन्। राता सारी र कुर्तामा सजिएका महिलाहरूको उपस्थितिले मन्दिर परिसर थप उल्लासमय बनेको छ।
नक्साल भगवती मन्दिर पुग्दा आधुनिक सहर र प्राचीन परम्पराको सुन्दर संगम देखिन्छ। एकातिर काठमाडौंको नयाँ सहरीकरणको प्रतीकका रूपमा ठडिएको गगनचुम्बी हिल्टन भवन छ भने अर्कोतिर सयौँ वर्ष पुरानो तीनतले मल्लकालीन काष्ठकलायुक्त नक्साल भगवती मन्दिर छ।
दशैंका अवसरमा मन्दिरलाई रातो र सेतो ताजा गुलाफका फूल, झिलिमिली बत्ती र रातो कार्पेटले भव्य रूपमा सिँगारिएको छ। मन्दिरको स्वर्ण कलश र छानाबाट झरेका सुनौला झालरले पारिलो घाममा चमक छरेका छन्। मूलढोकाअगाडि राखिएका सिंहका मूर्ति र घण्टीले मन्दिरको गरिमा बढाएका छन्। भक्तजन व्यवस्थित लाममा बसेर देवीको दर्शनका लागि पालो पर्खिरहेका देखिन्छन्।
न्युरोडको भीडभाडबाट केही पाइला भित्र पस्दा टेबहालस्थित संकटा मन्दिर पुगिन्छ। बिहानपख मन्दिर परिसरको वातावरण शान्त र आध्यात्मिक देखिन्छ। मन्दिरको छाना र वरिपरिका पर्खालमा बास बस्ने सयौँ परेवा आकाशमा फन्को लगाउँदा परिसर थप जीवन्त बन्छ। नवरात्रभर संकटा माईको दर्शन गर्न उपत्यकाका विभिन्न स्थानबाट श्रद्धालु आउने गर्छन्। संकटादेवीको दर्शन गरे जीवनका विघ्नबाधा र कष्ट हट्ने जनविश्वास छ।
मन्दिरको नीलो जालीदार ढोकाअगाडि टीका लगाइदिने दिदीबहिनी, परिवारसहित दर्शन गर्न पुगेका बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकको उपस्थितिले दशैंको पारिवारिक रौनक झल्काउँछ। भक्तजनका मुहारमा सन्तोष र आनन्द देखिन्छ।
विष्णुमती नदी किनारमा अवस्थित शोभा भगवती मन्दिर काठमाडौंका प्रमुख चार भगवतीमध्ये एक हो। यहाँ महिषासुरमर्दिनी दुर्गाको प्रस्तर मूर्तिलाई अबिर र केसरीले सिँगारेर पहेँला सयपत्रीका माला चढाइएको छ। भक्तजन श्रद्धापूर्वक शिर निहुराउँदै देवीको चरणमा भेटी र फलफूल अर्पण गरिरहेका छन्।
यस्तै, मैतीदेवी मन्दिरको स्वर्णजडित गर्भगृहमा सुनौला भित्ता र ढोका बत्तीको उज्यालोमा झलमल्ल देखिन्छन्। दर्शनार्थीहरू पालो पर्खेर देवीको दर्शन गरिरहेका छन् भने राता वस्त्रमा सजिएका भक्तजन घण्टी बजाउँदै मातृवन्दना गरिरहेका छन्। सहरको व्यस्त जीवनबीच यी शक्तिपीठहरू आध्यात्मिक ऊर्जा र आत्मिक शान्ति प्राप्त गर्ने महत्त्वपूर्ण स्थल बनेका छन्।
सूर्य अस्ताउँदै जाँदा र साँझको मधुरो उज्यालो फैलिँदै गर्दा शक्तिपीठहरूको दृश्य अझ मनमोहक बन्छ। मन्दिरका कुना–कुनामा पित्तल र माटाका पालामा दियो बालिन्छन्। अँध्यारो चिर्दै बलिरहेका दीपले मन्दिर परिसरलाई उज्यालो बनाउनुका साथै भक्तजनको मनमा श्रद्धा र शान्तिको अनुभूति गराउँछन्।
साँझको आरतीका बेला शंख र घण्टीको एकै स्वर गुञ्जिँदा महिलाहरू दुवै हातमा दियो उठाएर प्रार्थना गर्छन्। दर्शनपछि परिवारका विभिन्न पुस्ता–हजुरबा, हजुरआमादेखि नातिनातिनासम्म–मन्दिरअगाडि तस्बिर खिचाउँदै दशैंको शुभकामना साटासाट गर्छन्। यस्ता दृश्यले चाडपर्वले नेपाली समाजलाई भावनात्मक रूपमा कसरी बाँधेर राखेको छ भन्ने देखाउँछन्।
विजयादशमी टीका, जमरा र खानपानमा मात्र सीमित पर्व होइन। यो मातृशक्तिको आराधना, नारीशक्तिको सम्मान, सामाजिक सद्भाव र आफन्तजनबीचको मिलनको महापर्व पनि हो। काठमाडौंका यी शक्तिपीठले शताब्दीयौँदेखि मौलिक इतिहास, वास्तुकला र सांस्कृतिक धरोहरलाई जीवन्त राख्दै आएका छन्।
सिँगारिएका मन्दिरका छाना, घण्टीको मधुर ध्वनि, रातो अबिरको चमक र दियोको शान्त ज्योतिले सत्य, न्याय र सकारात्मकताको मार्गमा अघि बढ्न प्रेरणा दिइरहेका छन्। दशैंका यी मनमोहक दृश्यले काठमाडौंको जीवन्त सांस्कृतिक र आध्यात्मिक पहिचानलाई उजागर गरेका छन्।
तस्बिरहरूः अनुप प्रधान, न्युज एजेन्सी नेपाल
प्रतिक्रिया दिनुहोस्