समन्वित वायु गुणस्तर सुधारका लागि इनड्राइभले गर्‍याे ‘काठमाडौँ क्लिन एयर डायलोग’ आयाेजना

काठमाडौँ । इनड्राइभले ‘काठमाडौँ क्लिन एयर डायलोग’ आयोजना गर्दै काठमाडौँ उपत्यकामा बढ्दो वायु प्रदूषणको समस्या समाधानका लागि समन्वित, दिगो र कार्यान्वयनयोग्य उपायहरू खोज्न विभिन्न सरोकारवालाहरूलाई एउटै मञ्चमा ल्याएको छ ।

कार्यक्रममा सरकारी नेतृत्व, विषय विज्ञहरू, अनुसन्धान संस्था, नागरिक समाजका प्रतिनिधि तथा निजी क्षेत्रका अग्रणी व्यक्तिहरूको सक्रिय सहभागिता रहेको थियो ।

यस संवादको मुख्य उद्देश्य वायु प्रदूषणलाई साझा जिम्मेवारीको विषयका रूपमा स्वीकार गर्दै नीति–समन्वय, तथ्यमा आधारित निर्णय प्रक्रिया र ठोस कार्ययोजनातर्फ अगाडि बढ्नु रहेकाे जनाएकाे छ ।

सहभागीहरूले हालको वायु गुणस्तर अवस्था, प्रदूषणका प्रमुख स्रोतहरू, विद्यमान नीति तथा कार्यक्रमहरूको प्रभावकारिता, र कार्यान्वयनमा देखिएका चुनौतीहरूबारे गहन तथा परिणाममुखी छलफल गरेका थिए ।

काठमाडौँ क्लिन एयर डायलोग चार प्रमुख उद्देश्यहरूमा केन्द्रित थियोः

१. उच्च–स्तरीय सरोकारवाला समन्वय

सरकारी निकाय, विकास साझेदार, अनुसन्धान संस्था तथा निजी क्षेत्रबीच स्पष्ट भूमिका र जिम्मेवारीसहितको प्रभावकारी समन्वय संयन्त्र स्थापना गर्ने ।

२. वर्तमान अवस्थाको समग्र नक्साङ्कन

काठमाडौँ उपत्यकामा वायु गुणस्तरको वर्तमान अवस्था, प्रमुख प्रदूषण स्रोतहरू (जस्तैः यातायात, उद्योग, निर्माण गतिविधि, र घरेलु इन्धन प्रयोग) तथा लागू भएका नीतिहरूको समीक्षा गर्ने ।

३. अवरोधहरूको पहिचान र रणनीतिक समाधान

नीतिगत, संरचनागत र व्यवहारगत अवरोधहरू पहिचान गरी व्यावहारिक, चरणबद्ध र दिगो समाधानहरू प्रस्ताव गर्ने ।

४. निजी क्षेत्रको सक्रिय सहभागिता प्रवद्र्धन

नवप्रवर्तन, प्रविधिको प्रयोग, विद्युतीय तथा दिगो यातायात प्रणालीको विस्तारमार्फत निजी क्षेत्रलाई वायु प्रदूषण न्यूनीकरणका पहलहरूमा सक्रिय रूपमा संलग्न गराउने वातावरण सिर्जना गर्ने ।

कार्यक्रममा वन तथा वातावरण मन्त्री माधव चौँलागाईले सरकारले हालसम्म गरेका प्रगतिहरूलाई उल्लेख गर्दै आगामी दिनमा अझ तीव्र, समन्वित र परिणाममुखी कार्यको आवश्यकता औँल्याए । उनले साझा लक्ष्यका लागि विभिन्न सरोकारवालाहरूलाई एउटै मंचमा ल्याउन पहल गरेकोमा इनड्राइभ तथा एएआईको प्रशंसा गरे ।

काठमाडौँको वायु प्रदूषण समस्या बहुआयामिक छ । उत्सर्जनको ठूलो हिस्सा बायोमास तथा घरेलु इन्धन प्रयोगबाट आउने गरेको छ भने यातायात र औद्योगिक विस्तारले थप दबाब सिर्जना गरिरहेको उल्लेख गरिएकाे छ।

भौगोलिक अवस्थाका कारण जाडो याममा प्रदूषणको स्तर अझ बढ्ने गरेको छ । यस्ता चुनौतीहरू समाधान गर्न विश्वसनीय तथ्याङ्क, पारदर्शी अनुगमन प्रणाली, जनविश्वास र समन्वित कार्य अनिवार्य हुन्छ। विशेष गरी अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग क्रमशः घट्दै गएको सन्दर्भमा स्थानीय स्वामित्वमा आधारित दिगो प्रणालीहरूको विकास अझ महत्त्वपूर्ण बनेको छ ।

संवादले नेपाल ताजा पहल (“ताजा“ को अर्थ कजाख भाषामा “स्वच्छ“) को लागि सुरुवात बिन्दुलाई पनि चिन्ह लगायो, जुन एएआईको प्रमाणित ’ब्रेन, भ्वाइस, ब्रिज’ ढाँचाबाट प्रेरित छः

● ब्रेनः विश्वसनीयता सुनिश्चित गर्न डाटा–आधारित प्रणालीहरूको विकास, स्वतन्त्र अनुगमन सञ्जाल, अनुसन्धान तथा उन्नत मोडेलिङ सहित ।

● भ्वाइसः वैज्ञानिक प्रमाणलाई सार्वजनिक बुझाइ र सुधारका लागि सामूहिक मागमा रूपान्तरण गर्ने ।

● ब्रिजः विज्ञान र जनसमर्थनलाई दिगो नीति, कानुनी सुधार र संस्थागत परिवर्तनमा रूपान्तरण गर्ने ।

अल्माटी एयर इनिसिएटिभकी सीईओ जुलदिज साउलेबेकोभाले भने, “वायु गुणस्तरमा दिगो सुधार ल्याउन विश्वसनीय तथ्याङ्क, सचेत नागरिक र सरकारसँगको नजिकको सहकार्यमा आधारित बलियो स्थानीय प्रणाली आवश्यक पर्छ । अल्माटीमा प्राप्त अनुभवले देखाउँछ कि जब प्रमाण, सार्वजनिक सहभागिता र नीति एकसाथ आउँछन्, प्रणालीगत परिवर्तन सम्भव हुन्छ। काठमाडौँले आफ्नै स्थानीय रूपमा सञ्चालन हुने स्वच्छ वायु मार्ग निर्माण गर्ने यात्रामा हामी सहयोग गर्न पाउँदा गर्व महसुस गर्छौं ।”