चालु आ.व.को सात महिना पूराः विनियोजित बजेटको आधा पनि खर्च भएन

काठमाडाैँ । चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को सात महिनाको अवधी सकिदाँ सरकारले विनियोजित बजेटको आधा पनि खर्च गरेको छैन ।

अर्थ मन्त्रालयकाअनुसार चालू आर्थिक वर्षका लागि सरकारले १९ खर्ब ६४ अर्ब रुपैयाँ बराबरको बजेट ल्याएकोमा माघको अन्त्यसम्ममा ८ खर्ब १ अर्ब मात्रै बजेट खर्च गर्न सरकार सफल भएको छ । जुन खर्च विनियोजित बजेटको ४०.८ प्रतिशत हो । 
सरकारले खर्च गरेको बजेटमा पनि चालु खर्चको हिस्सा ठूलो छ । 

चालु खर्च भनेको सरकारले आफ्नो नियमित तथा दैनिक सञ्चालनका लागि गर्ने खर्च हो । कर्मचारीहरूको तलव, भत्ता र पेन्सन, कार्यालय सञ्चालन खर्च, कार्यालय सामग्री तथा स्टेसनरी खरिद, सामाजिक सुरक्षा भत्ता बैठक भत्ता चालु शीर्षकबाटै खर्च हुन्छ ।

यसै गर्नका लागि जेठ १५ को बजेटमा सरकारले ११ खर्ब ८० अर्ब बजेट यो शिर्षकमा छुट्टाएको थियो । सोमध्ये सरकारले अन्त्यसम्ममा चालु शिर्षकमा ५ खर्ब ६२ अर्ब खर्च गरेको छ । यो खर्च उक्त शिर्षकमा विनियोजन गरिएको मध्ये ४७.६२ प्रतिशत हो । 

सरकारले पुँजीगत बजेट अत्यान्तै न्यून खर्च गरेको छ । पुँजिगत खर्च भनेको भौतिक संरचना निर्माण, सम्पती खरिद वा दीर्घकालीन लगानीका लागि गरिने खर्च हो । यसले देशको पूँजी निर्माणमा योगदान पुर्‍याउँछ ।

सडक, पुल, विमानस्थल निर्माण, विद्यालय भवन वा अस्पताल निर्माण, नयाँ सरकारी गाडी खरिद,  जलविद्युतजस्ता परियोजनामा लगानी गरेर दीर्घकालीन लाभ दिन छुट्टाइएको बजेट खर्च हुनै सकेको छैन ।अर्थ मन्त्रालयकाअनुसार चालु आर्थिक वर्षका लागि पुँजीगत शीर्षकमा सरकारले ४ खर्ब ७ अर्ब छुट्टाएको थियो ।

जसमध्ये ६३ अर्ब ७२ करोड बजेट माघ मसान्तसम्ममा खर्च भएको छ । जुन खर्च उक्त शिर्षकमा छुट्टाइएकोमध्ये १५.६२ प्रतिशत मात्रै हो । यसले पनि विकास निर्माणको काम सुस्त बनेको देखाएको छ । 

सरकारले वित्तीय व्यवस्था शिर्षकमा ३ खर्ब ७५ अर्ब छुट्टाएकोमा समीक्षा अवधिमा १ खर्ब ७५ अर्ब खर्च गरेको छ । उक्त शिर्षकमा विनियोजित बजेटको ४६.७१ प्रतिशत मात्रै खर्च भएको देखिन्छ । 

वित्तीय व्यवस्थामा छुट्टाइएको बजेट खासगरी सार्वजनिक ऋण व्यवस्थापनमा खर्च हुने गरेको छ । यो ऋणको दायित्व बढ्दै जाँदा यसको खर्च बढ्नु स्वभाविक देखिदै आएको छ । 

राजश्वमा सुधार

चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को सात महिनामा राजस्व संकलनमा सुधार देखिएको छ । साउनदेखि माघ मसान्तसम्म ६ खर्ब ६९ अर्ब ३२ करोड रुपैयाँ राजस्व सङ्कलन भएको छ । गत आवको माघसम्म ६ खर्ब ५० अर्ब ९० करोड सङ्कलन भएको थियो । मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार आयकर र गैरकरबाहेक सबै शीर्षकको राजस्व सङ्कलन बढेको छ ।  

ब्याजदरमा निरन्तर गिरावट तथा सेयर र घरजग्गा कारोबारमा देखिएको मन्दीले आयकर सङ्कलन प्रभावित भएको अर्थ मन्त्रालयले जनाएको छ ।

माघसम्म भन्सार महसुल १ खर्ब ३५ अर्ब ३२ करोड संकलन भएको छ । यो अवधिमा १ खर्ब ९६ अर्ब ४४ करोड भ्याट सङ्कलन भएको छ । गत आवको माघसम्म १ खर्ब ८२ अर्ब ६० करोड भ्याट उठेको थियो ।

मन्त्रालयले अन्तःशुल्क पनि बढेको छ । शिक्षा तथा सेवा शुल्कको वृद्धिदरदेखिएको छ । गैरकर राजश्व भने घटेको छ ।

माघको अन्त्यतिर अर्थमन्त्री रामेश्वर खनालले चालु बजेट खर्च र राजश्व प्राप्ति सुरूवातको तुलनामा हासिल गर्न नसक्ने भन्दै घटाएका थिए। मुलुक निर्वाचनमा होमिएकाले पनि बजेट खर्च गर्न कठिन परिरहेको उनले बताएका थिए ।