काठमाडौँ । कृषि क्षेत्रको मूल्य शृङ्खला व्यवस्थापन, कृषि सामग्रीको व्यापार तथा यान्त्रीकरणमा काम गर्दै आएको मुक्तिनाथ कृषि कम्पनी लिमिटेडले स्थापनाको आठौँ वार्षिकोत्सव पूरा गरेको छ। २०७५ भदौ १४ गते स्थापना भएको कम्पनी भदौ १५, २०८३ देखि नवौँ वर्षमा प्रवेश गरेको हो।
‘कृषकसँग मुक्तिनाथ’ र ‘उपभोक्तासँग मुक्तिनाथ’ भन्ने अवधारणासहित स्थापना भएको कम्पनीले कृषि उत्पादनका लागि आवश्यक इनपुट, कृषि यन्त्र तथा उपकरण, कृषि उपजको व्यापार तथा बजारीकरण, प्रविधि हस्तान्तरण र कृषि परामर्शलगायतका क्षेत्रमा काम गर्दै आएको छ। कम्पनीले कृषि यान्त्रीकरण, कीट व्यवस्थापन तथा मल र बीउको उपलब्धतालाई आफ्ना प्रमुख सेवाका रूपमा अघि सारेको छ।
मुक्तिनाथ कृषि कम्पनीले “गाउँको उत्पादन सहरमा, सहरको पूँजी गाउँमा” र “समृद्धिको आधार कृषि, कृषिको आधार प्रविधि” भन्ने दुई मुख्य नारालाई अङ्गीकार गर्दै कृषि क्षेत्रको समग्र मूल्य शृङ्खलालाई एकीकृत गरेको छ। यस अन्तर्गत बीउबिजन, मल, नर्सरी, औजार, प्रशोधन, आईटी प्रविधि, र वातावरण संरक्षण जस्ता विभिन्न १० वटा विषयगत भगिनी कम्पनीहरूमार्फत प्रविधिको प्रयोग गरी गाउँको उत्पादनलाई सहरको बजारसँग जोड्ने काम गरिरहेकाे जनाएकाे छ।
रसायनरहित प्राकृतिक खेती, माटोको स्वास्थ्य सुधार र उच्च मापदण्डका गुणस्तरीय कृषि उत्पादनमार्फत कृषक र उपभोक्ता दुवैलाई जोड्दै दिगो कृषि अर्थतन्त्रको निर्माण गर्नु यसको मुख्य ध्येय हो।
कम्पनीको दूरदृष्टि कृषि अर्थतन्त्रमा दिगो विकास बढाउनु रहेको छ भने प्रतिस्पर्धात्मक र व्यावसायिक वातावरण बनाएर युवाहरूलाई पुनः कृषि क्षेत्रमै फर्काई यसलाई सम्मानित पेसाका रूपमा स्थापित गर्ने मुख्य ध्येय लिएको छ।
आफ्ना ग्राहक (कृषक र उपभोक्ता) प्रतिको प्रतिबद्धता, व्यावसायिकता, लक्ष्य-उन्मुख कार्यशैली, एकता, नवीन सोच र दिगोपनलाई कम्पनीले आफ्नो मुख्य मूल्य-मान्यता (Values) का रूपमा स्थापित गरेको छ। यसरी आधुनिक प्रविधि, जैविक खेती र सशक्त संस्थागत संरचनाका माध्यमबाट देशको कृषि क्षेत्रलाई रूपान्तरण गर्न कम्पनी क्रियाशील देखिन्छ।
आठौँ वर्ष पूरा गर्दा कम्पनीको वित्तीय तस्वीर भने मिश्रित देखिएको छ। कारोबारको आकार करिब ६५ करोड रूपैयाँ पुगे पनि पछिल्लो आर्थिक वर्षमा खुद नाफा निकै न्यून रहेको छ। कम्पनीकाे नारामा जस्ताे गाउँकाे उत्पादन सहरमा कम विदेश बाट आयात गरेकाे उत्पादन गाउँ पुर्याउने मुख्य आम्दानीकाे स्राेतकाे रूपमा देखिएकाे छ ।
६४ करोड ८८ लाखको कारोबार, नाफा २८ लाख ५० हजार
कम्पनीले आफ्नाे वेभसाइटमा राखेकाे तथ्यांहरू विश्लेषण गर्दा कम्पनीले सार्वजनिक गरेको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमासिक वित्तीय विवरणअनुसार वर्षभरि कम्पनीको आम्दानी करिब ६४ करोड ८८ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा कारोबारमा ३८.६५ प्रतिशत वृद्धि भएको सार्वजनिक वित्तीय विश्लेषणमा उल्लेख छ।
कारोबार बढे पनि नाफामा त्यहीअनुसार सुधार हुन सकेकाे भने देखिँदैन । आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा कम्पनीको खुद नाफा करिब २८ लाख ५० हजार रुपैयाँमा सीमित भएको छ। कम्पनीको चौथो त्रैमासिक वित्तीय विवरण १६ अगस्ट २०२६ मा सार्वजनिक भएको थियो ।
यसअनुसार करिब ६५ करोड रुपैयाँको वार्षिक कारोबार गर्दा कम्पनीले खुद नाफाका रूपमा कारोबारको निकै सानो हिस्सा मात्र कायम गर्न सकेको देखिन्छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा यो वित्तीय प्रदर्शनमा ठूलो परिवर्तन हो।
कम्पनीको पछिल्लो बजार विवरणमा आ.व. २०८२/८३ को वार्षिकीकृत प्रतिसेयर आम्दानी ०.३८ रुपैयाँ देखिएको छ। यसअघि १४ रुपैयाँ ३६ पैसा प्रतिसेयर आम्दानी रहेको कम्पनीमा पछिल्लो वर्ष नाफा घटेसँगै इपिएस मा समेत ठूलो गिरावट आएको छ।
कृषि यान्त्रीकरण कम्पनीको महत्वपूर्ण व्यवसाय
मुक्तिनाथ कृषि कम्पनीले आफूलाई कृषि सामग्री बिक्री गर्ने कम्पनीमा मात्र सीमित नराखी कृषि मूल्य शृङ्खलाका विभिन्न क्षेत्रमा विस्तार गर्ने रणनीति लिएको छ।
कम्पनीको आधिकारिक विवरणअनुसार यसको मुख्य गतिविधिमा कृषि उत्पादन तथा कृषि उपजको उत्पादन, व्यापार तथा बजारीकरणसँगै कृषि उपकरणको आपूर्ति, कृषि परामर्श, बीउ, कृषि अनुसन्धान तथा विकास र प्रविधि हस्तान्तरण रहेका छन्।
कम्पनीको वेबसाइटमा एग्रीकल्चरल मेकानिजमलाई प्रमुख सेवामध्ये राखिएको छ। त्यसैले कृषि यान्त्रीकरण कम्पनीको महत्वपूर्ण व्यावसायिक क्षेत्र बनेको देखिन्छ। तर सार्वजनिक वित्तीय विवरणमा कृषि यन्त्रबाट मात्रै भएको आम्दानीलाई छुट्टै देखाइएको अवस्था नहुँदा ‘कम्पनीको मुख्य आम्दानी कृषि यन्त्र व्यापारबाटै हुन्छ’ भनेर ठोकुवा गर्न भने सकिँदैन।
नेपालमा कृषि श्रमको अभाव, उत्पादन लागत वृद्धि र व्यावसायिक खेतीको विस्तारसँगै कृषि यन्त्र तथा प्रविधिको माग बढिरहेको अवस्थामा यो क्षेत्र कम्पनीका लागि आगामी दिनमा व्यवसाय विस्तारको महत्वपूर्ण आधार बन्न सक्छ।
कम्पनीले कृषि मूल्य शृङ्खलालाई स्थानीय तहदेखि बजारसम्म जोड्ने अवधारणा अघि सारेको छ। कृषि स्रोत केन्द्र (एआरसी) मार्फत कृषि इनपुट तथा ज्ञानको पहुँच, कृषि प्रशोधन केन्द्र (एपिसी) मार्फत उत्पादनमा मूल्य अभिवृद्धि र फसलपछिको क्षति न्यूनीकरण, कृषि बजार केन्द्र (एएमसी) मार्फत किसानका उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने तथा कृषि व्यवसाय परामर्श केन्द्र (एबिसी) मार्फत प्राविधिक र व्यावसायिक परामर्श दिने अवधारणामा कम्पनीले काम गर्दै आएको छ। कम्पनीको आधिकारिक वेबसाइटले एआरसी र एपिसीलाई कृषि मूल्य शृङ्खलाका महत्वपूर्ण संरचनाका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
कम्पनीका अनुसार ४५० भन्दा बढी कृषि उत्पादन तथा सेवासँग सम्बन्धित वस्तु तथा सेवा उपलब्ध गराउँदै आएको छ भने ६९ भन्दा बढी जिल्लामा आफ्नो गतिविधि विस्तार गरेको छ।
नेपाल स्टक एक्सचेन्जमा सूचीकृत कम्पनीको कुल चुक्ता पूँजी ७५ करोड ६० लाख रुपैयाँ रहेको छ। कम्पनीका ७५ लाख ६० हजार कित्ता सेयर सूचीकृत छन्। पछिल्लो बजार विवरणमा कम्पनीको बजार पुँजीकरण करिब ६ अर्ब ५७ करोड ७२ लाख रुपैयाँ रहेको छ।
कम्पनीको सेयरमा मुक्तिनाथ विकास बैंकको करिब २२.२२ प्रतिशत स्वामित्व रहेको छ। कम्पनीको आधिकारिक विवरणअनुसार बैंकसहित विभिन्न क्षेत्रका प्रवर्द्धक तथा सर्वसाधारणको लगानी रहेको छ।
कम्पनीले आर्थिक वर्ष २०८१/८२ का लागि ८ प्रतिशत बोनस सेयर र ०.४२ प्रतिशत नगद लाभांश वितरण गरेको थियो।
कारोबार बढ्यो, अब नाफा बढाउने चुनौती
मुक्तिनाथ कृषि कम्पनीको पछिल्लो वित्तीय प्रदर्शनले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न भने उठाएको छ—कम्पनीले कारोबारको आकार बढाउँदै लगे पनि त्यसलाई नाफामा रूपान्तरण गर्न किन कठिन भइरहेको छ ?
कृषि सामग्रीको व्यापारमा कारोबारको मात्रा ठूलो भए पनि कम मार्जिन, भण्डारण तथा ढुवानी लागत, कार्यशील पूँजीको आवश्यकता र बजार विस्तारका खर्चले खुद नाफामा दबाब पार्न सक्छ। कम्पनीको आगामी रणनीति कारोबार विस्तारसँगै उच्च मूल्य अभिवृद्धि हुने कृषि यन्त्र तथा प्रविधि, प्रशोधन, ब्रान्डिङ, बजारीकरण र कृषि सेवामा केन्द्रित हुन सके नाफाको गुणस्तर सुधार गर्ने अवसर रहन्छ।
कम्पनीले कृषि यान्त्रीकरणलाई आफ्नो प्रमुख सेवामध्ये राखेकाले नेपालमा बढ्दो यान्त्रीकरणको मागलाई व्यवसायमा रूपान्तरण गर्नु यसको महत्वपूर्ण अवसर हुन सक्छ। तर त्यसका लागि यन्त्र बिक्रीसँगै स्पेयर पार्ट्स, मर्मतसम्भार, प्राविधिक सेवा, वित्तीय सहजीकरण र किसानलाई प्रविधि हस्तान्तरणजस्ता सेवाको विस्तार आवश्यक देखिन्छ।
आठौँ वार्षिकोत्सव पूरा गरी नवौँ वर्षमा प्रवेश गरेको मुक्तिनाथ कृषि कम्पनीका लागि अबको चुनौती ६५ करोड रुपैयाँ आसपासको कारोबारलाई दिगो र उच्च नाफायुक्त व्यवसायमा रूपान्तरण गर्नु हो। कृषि मूल्य शृङ्खलामा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गरिरहेको कम्पनीले कृषि यान्त्रीकरण, इनपुट, प्रशोधन र बजारीकरणलाई एकीकृत गर्न सके आगामी वर्षमा कारोबारसँगै नाफा बढाउने आधार तयार हुन सक्छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्