घटस्थापनासँगै बडादशैं सुरु, घरघरमा जमरा राखेर दुर्गा भवानीको पूजा आराधना गरिदैं

काठमाडौँ । नेपालीहरूको महान् पर्व बडादशैं आजदेखि सुरु भएको छ। आश्विन शुक्ल प्रतिपदाका दिन पर्ने घटस्थापनासँगै नवरात्र आरम्भ भएको हो। यस अवसरमा देशभरका हिन्दु धर्मावलम्बीले घरघरमा जमरा राखेर दुर्गा भवानीको पूजा आराधना गरिरहेका छन्।

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिको आधिकारिक पञ्चाङ्गअनुसार आज बिहान ११ बजेर ४७ मिनेटमा घटस्थापनाको शुभ साइत रहेको छ। धार्मिक मान्यताअनुसार आफ्नो कुलपरम्परा र विधिअनुसार दिनभर घटस्थापना गरी जमरा राख्न सकिन्छ।

घटस्थापनासँगै सुरु हुने नवरात्रमा नौ दिनसम्म दुर्गा भवानीका विभिन्न स्वरूपको पूजा आराधना गरिन्छ। यस दिन घरको पूजा कोठा वा अन्य स्वच्छ स्थानमा माटो र बालुवा राखेर जौ छर्ने, कलश स्थापना गर्ने तथा विधिपूर्वक पूजा गर्ने परम्परा छ। घटस्थापनाका दिन राखिएको जमरा विजयादशमीका दिन टीकासँगै ग्रहण गरिन्छ।

जमरा संस्कृतिले कृषि र धार्मिक आस्थाको सम्बन्ध उजागर

दशैंमा जमरा राख्ने परम्परा नेपाली समाजको मौलिक सांस्कृतिक धरोहरका रूपमा रहिआएको छ। जमरा मुख्यतः जौको अङ्कुरण हो। ठाउँ र परम्पराअनुसार जौसँगै मकै, धान र गहुँलगायत अन्नका बीउ छर्ने चलनसमेत छ।

जमरा उमार्न माटो, पानी र अन्नको प्रयोग गरिन्छ। सामान्यतया प्रकाश कम पर्ने स्वच्छ स्थानमा जमरा राख्ने गरिन्छ, जसले गर्दा अङ्कुर पहेँलो र कोमल हुन्छन्। परिवारका सदस्यको सङ्ख्या र परम्पराअनुसार जमरा राख्ने स्थान तथा परिमाण फरक हुन सक्छ।

नेपाली धार्मिक संस्कारमा जौ, तिल, कुश र तुलसीको विशेष महत्त्व छ। जमरा राख्ने संस्कारले कृषि, प्रकृति र धार्मिक आस्थाबीचको सम्बन्धलाई समेत उजागर गर्छ।

शक्तिपीठमा पूजाआराधना, नवरात्रको उल्लास

नवरात्र सुरु भएसँगै देशभरका दुर्गा तथा नवदुर्गा भगवतीका मन्दिर र शक्तिपीठमा भक्तजनको चहलपहल बढ्ने गर्छ। भक्तजनले बिहानै स्नान गरी शुद्ध भएर देवीको पूजा गर्ने, व्रत बस्ने र धार्मिक अनुष्ठानमा सहभागी हुने परम्परा छ।

काठमाडौं उपत्यकाको वसन्तपुरस्थित तलेजु भवानीको दसैँघरमा पनि परम्पराअनुसार दसैँका विभिन्न धार्मिक विधि सम्पन्न गरिन्छ। घटस्थापनामा राखिएको जमरा र त्यसपछिका दिनमा गरिने पूजाआराधनाले पर्वको धार्मिक महत्त्वलाई थप विशेष बनाउँछ।

नवरात्रको सातौँ दिन फूलपाती भित्र्याउने परम्परा छ। वसन्तपुरस्थित तलेजु भवानीको दसैँघरमा गोरखाबाट फूलपाती ल्याएर भित्र्याउने ऐतिहासिक चलन रहिआएको छ। फूलपाती, महाष्टमी, महानवमी र विजयादशमी दसैँका प्रमुख धार्मिक दिन हुन्।

परिवारको पुनर्मिलन र उत्सवको तयारी तीव्र

बडादशैं धार्मिक आस्था र पूजाआराधनामा मात्र सीमित नभई परिवार तथा आफन्तबीच भेटघाट, सद्भाव र आत्मीयता बढाउने पर्वका रूपमा पनि परिचित छ। रोजगारी, अध्ययन तथा अन्य कामका लागि घरबाहिर रहेका मानिस घर फर्किने, नयाँ लुगा किन्ने, घर सफा गर्ने र आवश्यक सामग्रीको जोहो गर्ने क्रम घटस्थापनासँगै तीव्र हुने गर्छ।

दशैं नजिकिएसँगै बजारमा खाद्यान्न, लत्ताकपडा र दैनिक उपभोग्य सामग्रीको किनमेल बढ्छ। गाउँघरमा पनि घरआँगन सफा गर्ने, पूजास्थल तयार पार्ने र परिवारसँग बसेर पर्व मनाउने तयारी गरिन्छ।

विजयादशमीका दिन रातो टीका, जमरा र दहीसहितको अक्षता लगाएर ज्येष्ठ सदस्यबाट आशीर्वाद लिने परम्परा छ। यस पर्वले पारिवारिक एकता, सामाजिक सद्भाव र आपसी सम्मानलाई बलियो बनाउने विश्वास गरिन्छ।

घटस्थापनासँगै सुरु भएको बडादशैंले घरपरिवारमा सुख, शान्ति र समृद्धि ल्याउने अपेक्षासहित नेपालीहरू पर्वको उल्लासमा जुटेका छन्। धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक परम्परा र पारिवारिक आत्मीयताको संगमका रूपमा रहेको बडादशैंले नेपाली समाजमा विशेष महत्त्व राख्दै आएको छ।